કાકડીની ખેતીમાં નુકસાન ટાળો! વરસાદની ઋતુમાં આ 7 જરૂરી ઓર્ગેનિક ઉપાયો અપનાવો.

ચોમાસામાં કાકડીની ઓર્ગેનિક ખેતી કરીને સારી ઉપજ મેળવી શકાય છે. ખેડૂત મોહનલાલ ડાંગીના મતે સારા જળ નિકાસવાળી જમીન, ઊંચી મેડ, મલ્ચિંગ અને મંડપ પદ્ધતિ વરસાદમાં પાકને સડવાથી બચાવે છે. "સ્વર્ણ પૂર્ણા" જેવી રોગપ્રતિરોધક જાતની પસંદગી, છાણ-કૃમિ ખાતર, જીવામૃત અને લીમડાના તેલનો છંટકાવ જેવા ઓર્ગેનિક ઉપાયથી ફ્રુટ ફ્લાય અને ફૂગ જેવા રોગોને કાબૂમાં રાખી શકાય છે. આનાથી રાસાયણિક ખર્ચ પણ બચે અને પાકની ગુણવત્તા વધે. ચોમાસા દરમિયાન જો તમે પણ શાકભાજીની ખેતી કરવાનું વિચારી રહ્યા છો, તો કાકડીની ઓર્ગેનિક ખેતી તમારા માટે ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે. સિરોહી જિલ્લામાં ઘણા ખેડૂતો ચોમાસામાં શાકભાજી અને ખાસ કરીને કાકડીની ખેતી કરે છે. પ્રગતિશીલ ખેડૂત મોહનલાલ ડાંગીએ જણાવ્યું કે તેઓ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી કાકડીની ખેતી કરી રહ્યા છે. કાકડીના સારા પાક માટે સારા જળ નિકાસવાળી જમીન સૌથી યોગ્ય માનવામાં આવે છે. વરસાદમાં જમીનમાં વધુ ભેજને કારણે છોડના મૂળમાં સડો અને ફૂગ લાગવાનું જોખમ વધુ રહે છે. તેથી વાવણી પહેલા ખેતરને સારી રીતે તૈયાર કરવું અને પાણીની યોગ્ય વ્યવસ્થા કરવી ખૂબ જરૂરી છે. ચોમાસામાં વધુ વરસાદ, ભેજ અને જીવાતોને સહન કરી શકે તેવી કાકડીની યોગ્ય જાતની પસંદગી પણ જરૂરી છે. કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રો પરથી આવી વિકસિત જાતોની માહિતી મેળવીને તેના બીજ કે રોપા મેળવી શકાય છે. કૃષિ અનુસંધાન સંસ્થાન દ્વારા વિકસિત "સ્વર્ણ પૂર્ણા" એક ઉન્નત જાત માનવામાં આવે છે. તેમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધુ હોય છે. આ ઉપરાંત બજારમાં મળતી ઘણી હાઇબ્રિડ જાતો પણ સારી ઉપજ આપતી માનવામાં આવે છે. વાવણી પહેલા બીજની યોગ્ય જૈવિક સારવાર કરવી જરૂરી છે. ખેતી દરમિયાન વરસાદમાં કાકડીના છોડના મૂળને જળભરાવથી બચાવવા માટે મેડ કે ઊંચી ક્યારા બનાવવી જરૂરી છે. ખેતરની 2-3 વાર ઊંડી ખેડ પછી 2.5 થી 3 ફૂટના અંતરે મજબૂત મેડ બનાવો. વરસાદમાં નીંદણ રોકવા માટે પ્લાસ્ટિકની મલ્ચિંગ શીટ પાથરીને વાવણી કરવી જોઈએ. આનાથી છોડની આસપાસ ભેજનું નિયંત્રણ રહે છે અને જમીનનું તાપમાન પણ યોગ્ય રહે છે. જો નર્સરીમાં તૈયાર કરેલા સ્વસ્થ રોપા વાવતા હોવ તો મેડ પર 1 થી 1.5 ફૂટના અંતરે રોપવા જોઈએ. વરસાદની સિઝનમાં કાકડી માટે મંડપ પદ્ધતિ ખૂબ ફાયદાકારક છે. વરસાદમાં જમીન ભીની રહે છે. આવી સ્થિતિમાં કાકડીની વેલ જમીન પર ફેલાય અને પાણી-માટી લાગવાથી પાક સડવાનો ભય રહે છે. તેથી વાંસથી મંડપ બનાવીને વેલને તેના સહારે બાંધવી જોઈએ. આનાથી છોડ ઉપર તરફ ફેલાય છે અને કાકડીને ભરપૂર તડકો અને હવા મળે છે. પાકને ખતરનાક રાસાયણિક ખાતરને બદલે કુદરતી પોષક તત્વ તરીકે ઓર્ગેનિક ખાતર આપી શકાય. મેડ બનાવતી વખતે ખેતરમાં સારી રીતે સડેલું છાણ ખાતર કે કૃમિ ખાતર સારી રીતે મિક્સ કરવાથી છોડને લાંબા સમય સુધી પોષણ મળે છે. ઉપરાંત દર 5-6 દિવસે ગાયના છાણ, ગૌમૂત્ર, ગોળ અને માટીથી બનેલું જીવામૃત પણ આપવું જોઈએ. આનાથી છોડની રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધે છે. વરસાદમાં કાકડીની ખેતીમાં ફ્રુટ ફ્લાય, રેડ પમ્પકિન બીટલ જેવા જીવાત અને રોગોનો ખતરો રહે છે. તેનાથી બચવા માટે રાસાયણિક જંતુનાશકને બદલે નિયમિત સમયે લીમડાના તેલનો છંટકાવ કરવો જોઈએ. ઉપરાંત લસણ, તીખા મરચા, તમાકુ અને લીમડાના પાનના અર્કમાંથી બનાવેલ દ્રાવણનો છંટકાવ પણ જીવાતને પાકથી દૂર રાખે છે.