Worried about low fat content in milk? મોંઘા પશુઓના ચારાને ખાડો અને આ પરંપરાગત ઉપાય અપનાવો.

પશુપાલન અને ડેરી વ્યવસાયમાં દૂધના સારા ભાવો મેળવવા માટે દૂધમાં ફેટનું પ્રમાણ ઊંચું હોવું અત્યંત અનિવાર્ય છે. ઘણીવાર પશુઓ પૂરતું દૂધ આપતા હોવા છતાં ફેટ ઓછા નીકળવાના કારણે પશુપાલકોને આશા મુજબની કિંમત મળતી નથી, જે તેમની ચિંતામાં મોટો વધારો કરે છે. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે ઘણા પશુપાલકો બજારમાંથી મોંઘા અને કેમિકલયુક્ત પશુ આહારો ખરીદે છે, પરંતુ તેનું કોઈ સચોટ પરિણામ મળતું નથી. એવામાં જ્યારે ફેટ ઓછું નીકળે છે તો પશુપાલકોને આશા મુજબ કિંમત નથી મળી શકતી. તેનાથી તેમની ચિંતા વધી જાય છે અને તેઓ અલગ-અલગ ઉપાયો શોધવા લાગે છે. ઘણીવાર લોકો મોંઘો પશુ આહાર ખરીદી લે છે, પણ તેમ છતાં અપેક્ષિત પરિણામ નથી મળતા. એવામાં પશુપાલકોના મનમાં એ જ સવાલ રહે છે કે આખરે દૂધમાં ફેટ વધારવા માટે શું કરવામાં આવે. દેવઘર કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રમાં કાર્યરત પશુ ચિકિત્સક ડૉ. પૂનમ સોરેને લોકલ 18 સાથેની વાતચીતમાં કહ્યું કે દૂધમાં ફેટ ઓછા હોવું કોઈ ગંભીર કે લાઈલાજ સમસ્યા નથી. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં તેનો સંબંધ પશુના ખાન-પાન અને પોષણ સાથે હોય છે. જો પશુપાલકો પોતાના પશુઓને સંતુલિત અને પૌષ્ટિક આહાર આપે તો દૂધની ગુણવત્તામાં ઘણો સુધારો કરી શકાય છે. ડૉ. જણાવે છે કે ઘણીવાર પશુપાલકો પશુઓનું પેટ ભરવા પર ધ્યાન આપે છે, પણ એ નથી જોતા કે તેમને પૂરતા પોષક તત્વો મળી રહ્યા છે કે નહીં. એ જ કારણ છે કે દૂધનું પ્રમાણ તો બરાબર રહે છે, પણ તેમાં ફેટની ઉણપ જોવા મળે છે. તેમણે કહ્યું કે દૂધની ગુણવત્તા સુધારવા માટે સૌથી પહેલા પશુઓના ભોજનમાં લીલા ચારાની માત્રા વધારવી જોઈએ. ડૉ. પૂનમ સોરેન જણાવે છે કે લીલો ચારો પશુઓ માટે કોઈ પ્રાકૃતિક ટોનિકથી ઓછો નથી. ચોમાસાની ઋતુ લીલા ચારાની ઉપલબ્ધતાનો સૌથી સારો સમય માનવામાં આવે છે. આ દરમિયાન ખેડૂતો પોતાના ખેતરોમાં ઊગતા લીલા ચારાનો ભરપૂર ઉપયોગ કરી શકે છે. લીલો ચારો પશુના પાચનતંત્રને મજબૂત બનાવે છે અને શરીરને જરૂરી પોષક તત્વો પ્રદાન કરે છે. જ્યારે પશુનું પાચન સારું હોય છે તો તેની અસર સીધી દૂધની ગુણવત્તા પર દેખાય છે. ઘણા સંશોધનો અને અનુભવોમાં એ જોવા મળ્યું છે કે જે પશુઓને નિયમિત રીતે લીલો ચારો ખવડાવવામાં આવે છે, તેમના દૂધમાં ફેટનું પ્રમાણ પ્રમાણમાં સારું રહે છે. તેથી પશુપાલકોએ જોવું જોઈએ કે તેઓ સૂકા ચારાની સાથે-સાથે લીલા ચારાને પણ નિયમિત રીતે પશુઓના આહારમાં સામેલ કરે. તે ઉપરાંત ડૉ. સોરેને ખોળ ખવડાવવાની પણ સલાહ આપી છે. તેમણે જણાવ્યું કે ભલે સરસવનો ખોળ હોય, મગફળીનો ખોળ હોય કે કોઈ અન્ય તેલીબિયાં પાકનો ખોળ, તે પશુઓ માટે ખૂબ જ લાભદાયક હોય છે. ખોળમાં પ્રોટીન અને ઘણા આવશ્યક પોષક તત્વો મળે છે, જે પશુના શરીરને તાકાત આપવાની સાથે-સાથે દૂધ ઉત્પાદન અને તેની ગુણવત્તાને પણ સારી બનાવે છે. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં જૂના સમયથી પશુપાલકો ખોળનો ઉપયોગ કરતા આવ્યા છે અને તેના સારા પરિણામ પણ જોવા મળે છે. જો સંતુલિત માત્રામાં ખોળ ખવડાવવામાં આવે તો દૂધમાં ફેટ વધારવામાં મદદ મળી શકે છે. જોકે તેની માત્રા પશુની ઉંમર, વજન અને સ્વાસ્થ્ય અનુસાર નક્કી કરવી જોઈએ. ડૉ. પૂનમ સોરેને એક ઘરેલું નુસખો પણ જણાવ્યો છે, જેને ઘણા પશુપાલકો અપનાવે છે. તેમના અનુસાર મર્યાદિત માત્રામાં પશુઓને ઘી ખવડાવવાથી પણ ફાયદો થઈ શકે છે. ઘીમાં રહેલી ચીકાશ પશુના શરીરમાં જરૂરી ઊર્જા અને પોષણ પ્રદાન કરે છે. તેનાથી પશુના શરીરમાં ચીકણાહટ જળવાઈ રહે છે અને દૂધની ગુણવત્તા પર સકારાત્મક અસર પડી શકે છે. જોકે તેમણે એ પણ કહ્યું કે કોઈપણ વસ્તુની અતિ નુકસાનકારક હોઈ શકે છે, તેથી ઘીનો ઉપયોગ સંતુલિત માત્રામાં જ કરવો જોઈએ. પશુપાલકોએ પોતાના પશુઓના સ્વાસ્થ્ય પર નજર રાખતા આ ઉપાયો અપનાવવા જોઈએ.